De Passie van Rembrandt

Inleiding

Rembrandt heeft tientallen malen het lijden en sterven van Jezus en zijn opstanding als thema voor zijn werken gekozen. Soms gaat het om kleine, ontroerende tekeningen, waar in een paar lijnen een hele scènewordt neergezet, soms gaat het om imposante schilderijen, die een boel tijd en inspanning hebben gekost. In zijn eigen woorden "die selvijge soo lang onder handen sij geweest". Heel bekend is zijn Passiereeks, een serie van zeven schilderijen, gemaakt in opdracht van stadhouder Frederik Hendrik..

In deze 40-dagentijd kiezen we ervoor de etsen en tekeningen op de lichtkrant te laten zien in een drie- of viertal afleveringen. In dit artikel staat achtergrondinformatie bij de getoonde werken.

De eerste reeks gaat over gebeurtenissen die aan de lijdensweek voorafgaan. Jezus is onderweg van de streek waar hij getogen is naar Jeruzalem, de streek waar hij geboren is en waar hij uiteindelijk de doodstraf krijgt.

Deel 1 - de aanloop

De beproeving in de woestijn

verzoekingwoestijn

Jezus begint aan zijn missie. Maar eerst gaat hij de woestijn in. Een plek zonder water en brood, zonder God, zonder mensen. Het brengt Jezus aan de rand van de afgrond. De duivel, de dood, fluistert: spring dan, spring dan!

Het lijkt op een assessment voor zijn nieuwe taak. Is Jezus geschikt om zijn opdracht te volbrengen? De duivel mag Jezus op de proef stellen: kan hij zijn van God gegeven menselijkheid volhouden? De duivel doet zich voor als vriend en hemelt Jezus op. “Ik zal er wel voor zorgen dat jij als God bent. Dat je alles kunt, over alles macht hebt en dat jou niets kan gebeuren.” Een aantrekkelijk aanbod voor wie vertrouwt op superioriteit en onaantastbaarheid. Maar Jezus doorziet de Dood en keert hem de rug toe. De duivel druipt af en Jezus gaat met nieuwe kracht verder, kwetsbaar als hij is. (Lukas 4:1-13)

de tempelreiniging

tempelreiniging-s

Jezus ziet dat in de tempel in Jeruzalem de handel het gewonnen heeft van de devotie. Van touw knoopt hij een gesel en ranselt daarmee de handelaren en de geldwisselaars de tempel uit.

Hij had populair kunnen worden in de tempel, Jezus. Praatje met de dierenverkopers, met de geldwisselaars. “Mooi dagje, niet? Goeie zaken?” Wondertje hier, interessante bijbeluitleg daar. Vrienden zou hij nodig hebben, wanneer hij opnieuw in de tempel zou zijn, als gevangene. Zijn lot in handen van handelaren, pelgrims, sensatiezoekers en religieuze autoriteiten. Maar Jezus mept er op los. Hij gooit de vrije markt van geloof als entertainment omver. Hij verstoort de heilige sfeer van naar binnen gekeerde gelovigen. Liever heeft hij onrust en conflict dan dat het paasfeest verkwanseld wordt? God bevrijdt uit slavernij, verlost van de boze, schept nieuw leven - daar moet het over gaan. “Kruisig hem!”, zullen ze roepen. (Johannes 2:13-22)

in het huis van Martha en Maria

Christus-bij-Martha-en-Maria-uitgelicht

Jezus is in het huis van twee van zijn leerlingen. Maria is een en al oor aan zijn voeten. Haar zus Martha beklaagt zich dat zij zo alleen voor het huishouden opdraait.

In deze zussen kunnen we twee kanten van onszelf herkennen. Martha is de hard werkende gastvrouw die zichzelf geen rust gunt voordat alles voor Jezus klaar is. Maria gaat meteen bij hem zitten en luistert naar wat Jezus te vertellen heeft. Doet zij wat het meest nodig is, zoals Jezus zegt? Hij lijkt haar uit te dagen. Martha verdedigt waar het volgens haar op aan komt: actieve zorg voor een ander! Bezinning zonder verantwoordelijkheid kan een vorm van onverschilligheid of luiheid worden. Verantwoordelijkheid zonder stil te staan bij waar het tussen mensen om draait kan uitdraaien op maar wat doen. Beide zijn nodig, het moment bepaalt de keuze. (Lukas 10: 38-42)

de opwekking van Lazarus

lazarus-s

Jezus hoort dat zijn vriend Lazarus ziek is. Hij vertrekt pas twee dagen later om hem te genezen. Bij aankomst is Lazarus al vier dagen dood. Jezus huilt en roept bij het graf: "Lazarus, kom eruit!"
Dan komt Lazarus tevoorschijn.

Geduld is een schone zaak. Vaak is er tijd genoeg en kan een situatie nog zó veranderen dat iets anders gebeurt dan eerst gedacht. Afwachten, hopen en vertrouwen op wat er godsmogelijk is. Juist daar waar de dood het leven bepaalt. Die richting duidt de vertelling over de wonderlijke opstanding van Lazarus. Jezus daagt de dood uit. Eerst door te talmen, dan door hem te ontkennen: “Lazarus, sta op, kom tevoorschijn, je hoort bij het leven. God helpt jou.” Het christelijk geloof spreekt onze levenskracht aan: opstaan, leven! Zij die levend dood zijn kunnen verlangen naar die roepstem. Zelfs hem horen. Toeschouwers snappen er niets van. (Johannes 11:1-53)